Ymateb I Gomisiwn Silk [PDF].pdf

Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn ymateb i ail ran o waith y Comisiwn ar Ddatganoli i Gymru. Maent yn creu bod y gyfundrefn ddarlledu yn gliriach gan ddilyn model yr Alban a Gogledd Iwerddon o bwerau cadwedig yn hytrach na phwerau wedi trosglwyddo. Maent yn argymell datganoli grym dros ddarlledu a thelathrebu i'r Cynulliad Cenedlaethol, ffederali'r BBC, trosglwyddo'r hawl i drwyddedu gwasanaethau radio a theledu i'r Cynulliad Cenedlaethol, a rhoi grym i'r Cynulliad Cenedlaethol osod amodau Cymraeg ar drwyddedau radio a theledu lleol. Maent hefyd yn pwysleisio yr angen i ddarparu gwasanaethau Cymraeg ar bob cyfrwng, yn hytrach na gwasanaeth teledu yn unig.

Yn ogystal, maent yn sôn am broblemau diweddar ym maes darlledu, megis y farchnad rydd yng nghyd-destun radio lleol, lle mae allbwn Cymraeg wedi dirywio oherwydd diffyg rheoleiddio. Maent yn enghraifftio hyn gyda'r hanesion o Radio Ceredigion a Radio Sir Gar. Maent hefyd yn sôn am y ffrae gyfreithiol rhwng Bwrdd yr Iaith Gymraeg ac Ofcom ynghylch y pwerau o dan Ddeddf Iaith 1993 i osod amodau iaith ar ddalwyr trwydded trwy gynllun iaith Ofcom.

Maent yn credu bod y term 'radio lleol' yn ddiystyr yng Nghymru, gan mai cwmnïau masnachol sy'n ennill y trwyddedau ac yn rheoli'r orsaf. Maent yn sôn am y toriadau cyson i Radio Cymru dros y blynyddoedd diwethaf, a'r angen i greu model BBC Cymreig a fyddai'n galluogi'r gorfforaeth i greu strwythur cymunedol ac yn gweithio o ardaloedd amrywiol drwy Gymru.

Maent yn argymell datganoli'r grymoedd dros drwyddedau radio er mwyn sicrhau eglurder ynghylch y materion hyn a thegwch i'r Gymraeg a chymunedau Cymru yn y ddarpariaeth ddarlledu. Maent hefyd yn pwysleisio yr angen i ddarparu gwasanaethau Cymraeg eu hiaith yn y pen draw, ond nes bod hynny'n bosib, mae angen newidiadau i'r gyfraith fel bod modd i awdurdod Cymreig mynnu ar ddarpariaeth Gymraeg ar bob gorsaf radio lleol.