Zasady pisowni wyrazów z ch i h w języku polskim są następujące:
Ch piszemy wtedy, gdy w innych formach danego wyrazu (lub w wyrazach pokrewnych) wymienia się na sz. Ch piszemy za każdym razem na końcu wyrazów. Ch piszemy zawsze po spółgłosce s. Ch piszemy w wykrzyknieniach.
H piszemy wtedy, gdy w innych formach danego wyrazu bądź w wyrazach pokrewnych wymienia się na g, dz, z, ż. H piszemy w wyrazach, które rozpoczynają się od cząstek: hipo-, hydro-, hiper-, higro-, hekto-, hetero-, helio-, homo-, homeo-. H piszemy w niektórych imionach. H piszemy po spółgłosce z. H piszemy na początku wykrzykników. H piszemy w licznych wyrazach pochodzenia obcego.
Ćwiczenia:
1. W podanych wyrazach zamień pierwsze litery na literę h, a zmieni się ich znaczenie:
mak - hak,
nuta - huta,
len - hen,
kula - hula,
tuba - huba,
kura - hora,
motel - hotel,
szarfa - harfa,
żołd - hołd,
puk - huk,
barce - harce,
rumor - humor.
2. Wypisz z wierszyka wyrazy z h:
Hen, hojny, harce, hobby, hokej, Hańbą, honor, higienistka.
3. Podane wyrazy dobierz parami:
hotelarz - hotel,
huta - hutnik,
hodowla - hodowca,
higienistka - higiena,
hydrant - hydraulik,
historia - historyk,
handel - handlowiec,
hafciarka - haft.
4. Przepisz wyrazy grupując je po trzy w rodzinie:
zahartowany, zahuczeć, zahaczyć,
hamować, haczyk, hamulec,
hurtownia, hucznie, hurtownik,
hak, huk, hurt.
5. Odpowiedz na pytania:
Jak określamy bułkę z cebulą? - bułka z cebulą to obwarzanek.
Jak nazywa się niebieski kwiatek, który rośnie w zbożu? - chabry.
Podaj nazwę bułki drożdżowej, która ma kształt warkocza? - makowiec.
Jak inaczej określamy bałagan? - chałaster.
Jak nazywał się pierwszy król Polski? - Mieszko I.
Jak określamy krótki odcinek czasu? - chwila.
Jak nazywamy człowieka, który stale opowiada o swoich osiągnięciach? - chwalipięta.
Jak nazywał się sławny polski kompozytor – na imię miał Fryderyk, a jak na nazwisko? - Chopin.
Jak nazywa się drzewko wigilijne? - choinka.
Jak inaczej się mówi, kiedy jest zimno? - chłód.
6. Utwórz zdania z wyrazami:
a) choroba - choroba jest niebezpieczna.
b) chorał - chorał śpiewali podczas mszy.
c) chorągiew - chorągiew była symbolem zwycięstwa.
d) chomik - chomik jest popularnym zwierzęciem domowym.
e) chłopiec - chłopiec lubił grać w piłkę.
f) Chile - Chile to kraj w Ameryce Południowej.
g) chleb - chleb jest podstawą naszego pożywienia.
h) chata - chata była naszym domem na wakacjach.
i) cha, cha! - cha, cha! to wykrzyknik radości.
7. W puste miejsca w wyrazach wpisz h lub ch:
Do hotech na Łysej Górze przybyło wielu gości. Przylecieli
różnymi wehikułami. Jedni na miotłach, a inni czymś w rodzaju
małych helikopterów. Chłopiec hotechowy na harmonijce ustnej
wesoło zagrał powitalny hymn, a kelnerka w fartuszku
haftowanym w hiacynty, zaprosiła na herbatę i homary. W hochu
hotechowym panował wielki hałas i harmider, który
niespodziewanie przerwał krzyk jednej z czarownic. Ujrzała
ducha huśtającego się na żyrandolu. Był to sławny, złośliwy
bywalec tego hotechu. Bohaterski kucharz Heniek nie bał się
zjawy. Ściągnął go hakiem i zapakował w paczkę, którą wysłał aż
na Hech.
8. Uzupełnij „h” lub „ch” i wyjaśnij pisownię:
iperbola - hiperbola,
ipokryta - hipokryta,
arakter - charakter,
ryzantema - chryzantema,
wataa - wataha,
angar - hangar,
rust - chrust,
reabilitacja - rehabilitacja,
geenna - gehenna,
wata - wata.